Monetair systeem aan vervanging toe

monetair systeemEr is veel te veel geld in omloop. Omdat banken het uit het niets creëren en landen er niet genoeg van kunnen krijgen. Hoogste tijd om ons op een nieuw monetair systeem te beraden.

Geloof in ons monetair systeem gaat verloren

De angsten zijn enigszins diffuus, maar wel wijdverbreid. Wat als op de bankencrisis en de schuldencrisis nog een derde grote crisis volgt: een monetaire crisis? Wat als mensen na het vertrouwen in de banken en de onbegrensde kredietwaardigheid van staten ook het geloof in het monetair systeem zélf zouden verliezen?

Vertrouwen in geld kan zomaar verdwijnen

Maar waar schuilt dan het probleem? Waar liggen mogelijkerwijs gevaren op de loer die we tot dusver nog niet als zodanig hebben onderkend? Evenals het bankbedrijf is ook ons monetair systeem (ons geld) gebaseerd op het vertrouwen van mensen. Als er te veel geld wordt gecreëerd, kan dat vertrouwen slinken. Nóg is dat niet het geval. Maar critici waarschuwen dat we het daar niet op moeten laten aankomen en beter over een hervorming, of op zijn minst een aanvulling op het huidige monetaire systeem moeten nadenken.

 



 

Rol centrale banken cruciaal

Twee tegengestelde angsten spelen een rol in dit debat, een debat dat na het ontstaan van de financiële crisis in 2008, alleen maar aan belang gewonnen heeft:

  • de ene angst is dat de centrale banken de controle over het geld zou kunnen ontglippen; Dat ze dus te weinig invloed op de geldhoeveelheid hebben;
  • de andere, tegengestelde, is dat juist de macht van de centrale banken tot een gevaar kan worden als ze wordt misbruikt voor politieke doeleinden.

Geld: niet alleen munten en biljetten

Om wat meer van de discussie mee te krijgen, moeten we ons in de eerste plaats in een zeer fundamentele vraag verdiepen, die niet zo onbeduidend is als ze lijkt: hoe komt het geld überhaupt in de wereld? Hoe werkt geldschepping in ons huidig monetair systeem? Het is immers niet zo dat alleen centrale banken geld creëren. Bij leken wekt het idee dat commerciële banken ook geld kunnen creëren vaak verbazing. Dat is in ieder geval volgens de heersende opvatting over monetair systeem mogelijk, en het gebeurt ook daadwerkelijk in het proces van kredietverstrekking.

 

Geldschepping door commerciële banken

Het zijn juist de grote commerciële banken die een aanzienlijk deel van ons geld scheppen. Weliswaar kunnen banken noch geldbiljetten drukken noch munten slaan, want dat kan alleen de Europese Centrale Bank en de nationale centrale banken in het eurogebied. Hoe werkt het dan wel?

De geldschepping door commerciële banken is echter van een heel andere aard dan die van de centrale banken. Want geld bestaat tegenwoordig niet meer alleen uit bankbiljetten en munten. Ook wat op bankrekeningen staat, is echt geld. Als bedragen van de ene rekening naar de andere rekening verhuizen, vloeien er geldstromen. Je kunt er dingen voor kopen en het aan je laten uitbetalen.



Geldschepping door kredietverlening

Geld ontstaat in ons huidige monetair systeem wanneer een bank aan een klant krediet verstrekt. Vandaag de dag is ons geld zelfs overwegend “kredietgeld”.  Het merendeel van ons geld ontstaat dus niet meer door de verwerking van edelmetalen zoals in vorige eeuwen. Tegenwoordig wordt geld gecreëerd door verschulding. Dat geld ontstaat wanneer een bank een lening verstrekt aan een klant en het bedrag daarvan bijschrijft op diens rekening. De klant kan het bedrag gebruiken als ware het geld. Hij kan het bedrag overmaken naar anderen, door middel van de pinpas ermee winkelen of bij de geldautomaat het geld contant opnemen.

Reserveverplichting van banken

En vanuit de bank bezien: om een klant een lening te verstrekken, hoeft de bank niet eens de spaarinleg van een andere klant uit zijn kluis te halen. Maar de bank moet, als tegenprestatie voor het bedrag dat ze op de rekening van de klant bijschrijft, wel geld bij de centrale bank deponeren: een reserveverplichting. Maar dat is slechts een fractie van de inlegde gelden en verstrekte kredieten. Lange tijd bedroeg de minimum reserveverplichting twee procent. Begin 2012 werd het teruggebracht tot één procent. Een bank die een klant een lening van 10.000 euro als tegoed wil bijschrijven, moet dus 100 euro reserve aanhouden.