Leenangst bij studenten is niet verkeerd

leenangst bij studentenLeenangst. In een debat over het sociaal leenstelsel viel de term voor het eerst.  Men beweerde dat studenten zich onder elkaar leenangst aanpraten. Hoe zit dat?

Gaat sociaal leenstelsel gepaard met leenangst

De opmerking over leenangst vond plaats in een discussie over het sociaal leenstelsel voor toekomstige studenten, nota bene door een minister. Maar hoe vreemd is nu die bewering? Want wie is zowat de laatste burger die we aansporen om zich tot over de oren in de schulden te steken? De student uiteraard. In die context was het dus op zijn zachts gezegd opmerkelijk wat de bewindsvrouw beweerde.



Op krediet rust een taboe

Op consumentenkrediet rustte sinds het uitbreken van de kredietcrisis in 2008 een gigantisch taboe. Starters konden lange tijd slechts bij hoge uitzondering aan een hypotheek geraken. Jongeren van pakweg 18, 19 jaar daarentegen, mochten zonder enig bezwaar en praktisch ongelimiteerd lenen. Een studielening van meerdere tienduizenden euro’s was heel gebruikelijk.

Sociaal leenstelsel vervangt studiebeurs

Voorheen ontvingen studenten een financiering in de vorm van een basisbeurs. En de rest konden ze tegen een aantrekkelijke rente bijlenen. Vanaf 2014 verstrekt men de gehele studiefinanciering in de vorm van een krediet. Het “sociale” in de benaming “sociaal leenstelsel” zit in het feit dat ze pas terugbetalen als hun inkomen dat toestaat.

Hoe studenten bijlenen vermijden

Een aantal studenten ontweek tot dusver de bijleenoptie door de studie te combineren met een baan. Maar dat heeft niet de voorkeur omdat het de studievoortgang kan vertragen.



Onvrede over leenstelsel neemt steeds meer toe

Eind 2018 besloot het kabinet om de rente op studieleningen te verhogen. Ook zal die rente niet langer voor 5 jaar, maar voor 10 jaar gelden. Dat houdt dus in dat afgestudeerden na de studie maandelijks meer geld moeten terugbetalen. De onvrede in de politiek over het leenstelsel neemt hierdoor steeds meer toe:

  • Zo is er toch de zorg over de ‘leenangst’ die jongeren ervan weerhoudt om een studie te beginnen;
  • En de renteverhoging die het stelsel betaalbaar moet houden, krijgt ook niet bepaald de handen op elkaar.

Voor een goed begrip: vanaf 2015 ontvangt de jongere die een studie begint geen basisbeurs meer. Hij moet zijn studiebeurs lenen. Of zoals de ChristenUnie het uitdrukte: “De schuldenlast rust als een molensteen om de nek van deze generatie”.

Hoe langer het leenstelsel bestaat, hoe duurder de afschaffing

Met het verstrijken van de tijd kost afschaffing van het verfoeide leenstelsel alleen maar meer geld. De studieschuld onder jongeren is immers aanzienlijk opgelopen na introductie van het leenstelsel. Dat maakt opnieuw invoeren van de basisbeurs alleen maar lastiger. Niet alleen ontvangt men dan weer een beurs als gift van de overheid. Men moet ook oplopende schulden kwijtschelden van degenen die te maken hadden met het leenstelsel.

Leenangst niet geheel zonder reden

Het meest gehoorde argument om toch maar schulden voor je studie aan te gaan?  Dat is uiteraard de bewering dat die investering later goed rendeert. “De cost gaet voor de baet uyt”, nietwaar? Voor hoger opgeleiden zal die bewering zeer zeker opgaan. Maar een niet afgeloste studieschuld kan als een molensteen om je nek blijven hangen. Ook als de aflossing mag worden uitgesteld. In dat opzicht is het fenomeen leenangst dus niet zo vreemd.

Lenen moet een meer bewuste keuze worden

Waarin schuilt nu concreet het grootse gevaar in een sociaal leenstelsel?  Dat is het feit dat jongeren zonder veel moeite aan veel en goedkoop geld kunnen komen. En welke effecten zal een grote leenschuld op langere termijn kunnen  hebben? Wel, ze kunnen die effecten onvoldoende overzien. En dat is hen niet eens aan te rekenen.

Budgetadviseurs als Nibud laten geen gelegenheid onbenut om consumenten erop te attenderen dat lenen duur is. Daarom, we moeten geld lenen ook voor studenten moeilijk maken. Net als bij andere burgers.  Strikt genomen is de term “leenangst” misschien een tikkeltje overdreven. Maar schoolverlaters moeten geld lenen niet als iets vanzelfsprekends zien.

Studieschuld bij BKR registreren

De politiek stelde al voor om ook studieschulden bij het Bureau Krediet Registratie (BKR) te melden. En dat idee is lang zo gek nog niet.  Registratie bij het BKR staat dan wel niet gelijk aan het hebben van een strafblad. Maar het vergroot wel het besef dat lenen een belasting voor de toekomst vormt. En in dat opzicht is leenangst niet verkeerd.